[print]

'All in the (Indonesian) family'

Gisteren gilde Jelly bij het openslaan van de kaart al enthousiast dat er cuba libre te krijgen was. Ze had te vroeg gejuicht want toen ze het wilde bestellen luidde de inmiddels bekende reactie:

        'Sorry, is finished.'

'Tomorrow we'll come again!'  zei ik nog toen we afrekenden.

Het meisje lachte begrijpend (dacht ik) en riep nog:

'See you tomorrow then!'

'Tomorrow you have Cuba Libre? '

'Yes, tomorrow.'

Voor bierdrinkers, zoals ik, is het nooit een probleem om aan de kost te komen. Ik bestel dus maar een Bintang en voor Jelly is er nu dan toch de beloofde Cuba Libre zou je zeggen.

'Two large Bintangs and then now the Cuba Libre, please!'

'Ah, sorry, is finished!'

Ja, yesterday was hij finished maar vandaag zijn we tomorrow en dan zou die er zijn.

'No, sorry, is finished.'

'But we told you that……'

Ze zegt wat tegen Nordin en die legt uit dat een flesje rum uit een winkel ergens in zuid-Medan, ruim 200 kilometer hiervandaan, gehaald zou moeten worden en dat was er vandaag even niet van gekomen. Vooruit, daar hebben we begrip voor!

Ze praten nog een poosje door en Nordin vertelt dat er meer problemen zijn. Haar man er nu niet, omdat iemand met hem naar de dokter is gegaan. Hij voelt zich beroerd. Later horen we het complete verhaal. De man zijn broer is een paar dagen geleden hier ergens voor de kust verdronken. Dagenlang hebben ze dag en nacht gezocht naar het lichaam, maar tevergeefs. Tot iemand met bovennatuurlijke krachten vanmorgen bloemblaadjes op het water heeft gegooid, waarna het lichaam een uur later boven kwam drijven. Ik haal het niet in mijn hoofd om maar de geringste twijfel over de magische kracht van de bloemblaadjes te laten blijken. Aan zijn hele gezicht kun je zien dat Nordin er heilig van overtuigd is dat deze supernatural power, zoals hij het noemde, dit heeft bewerkstelligd.

De vrouw lacht wat tegen ons en ook aan de man was gisteravond niet te merken dat hij net een dag geleden zijn broer had verloren. Het past in de filosofie van de Indonesiër: je toont niet gauw je verdriet. Aan een ander laten zien dat je verdrietig bent is gelijk aan je goede humeur verliezen. Het betekent dat je de situatie niet meer meester bent en dat is natuurlijk een heel slechte zaak.

De drankjes die ze wel hebben zijn inmiddels gebracht.

Wij vertellen over onszelf en Nordin vertelt veel over zichzelf. Als mijn dochters uit mijn (eerste) huwelijk ter sprake komen vertelt hij ook het meest schandalige dat een Indonesiër over zichzelf kan vertellen: hij is gescheiden van zijn vrouw. Ik verzeker Nordin dat het in de beste families voorkomt!

         'Jan, we always say in a relation there are three rings', zegt Nordin.

         'Three rings?'

         'Yes, first we have the engagement ring,

          then the wedding ring and then the suffe-ring!'

Nordin moet er zelf nog het meest om lachen.

Nordin vertelt ook over de voor ons onbegrijpelijke, door de adat gedicteerde, familie-verplichtingen. Zo onderhoudt Nordin van het geld dat hij aan ons verdient niet alleen zijn vader en moeder, hij betaalt ook de universitaire opleiding van zijn nichtje. Hij is verplicht te zorgen voor de kinderen van zijn zuster. Dit wordt gezien als een investering in de toekomst. Zij zal hierdoor straks een goede baan krijgen en daar zal dan de familie weer financieel beter van worden. Zo wordt het van alle betrokkenen verwacht en zo doen alle betrokkenen het ook. Het spreekt vanzelf dat Leiden in last is als op een goede dag de universitair afgestudeerde investering besluit de benen te nemen naar het lokkende Europa of Amerika of Australië. De familie blijft achter met ongeveer hetzelfde gevoel dat ik al een tijdje heb met betrekking tot die paar aandelen waar ik ooit eens enkele duizenden guldens in heb gestoken.

'De man van je zuster dan?' vraag ik. Nordin kijkt zorgelijk alsof hij wil zeggen: dit begrijp je vast helemáál niet. De man wordt wel geacht de nacht 'as husband and wife' met zijn vrouw door te brengen, maar daarna is hij niet meer de heer des huizes. Hij vertrekt naar het veld. Als hij klaar is met zijn werk gaat hij naar zijn zuster om voor zijn neefjes en nichtjes te zorgen. 's Avonds laat komt hij thuis bij zijn vrouw en eigen kinderen. De Indonesiërs hebben hiervoor een gezegde dat vertaald kan worden met: 'neem je kinderen op schoot, maar voed je neefjes en nichtjes op'. Het is een cirkel. De man van die zuster gaat ook weer zijn eigen huis uit en gaat naar de kinderen van zijn zuster, enz.

De man van de vrouw en haar broer horen elkaar ook niet tegen te komen. Ofschoon het allemaal zo hoort en volgens de regels is, is het een gênant moment als de echtgenoot bij thuiskomst zijn zwager bij zijn vrouw aantreft. Dit gaat zo ver, dat je eigenlijk niet omgaat met je aangetrouwde familie. Ik mag nooit alleen met de vrouw van mijn broer in één vertrek zijn of alleen met haar spreken, zegt Nordin. Als ze elkaar in gezelschap of op een feest tegen komen is het geen probleem, maar een goed gesprek onder vier ogen met je schoonzuster staat gelijk aan incest.

We hebben de mevrouw gewenkt voor een tweede rondje en alsof ze door heeft dat we het er zojuist over hadden vraagt ze aan ons of wij ook getrouwd zijn. Ja hoor, zeker! En of we kinderen hebben? Ja, we hebben twee dochters. Zo langzamerhand zijn we er wel achter. Bij dit soort vluchtige beleefdheidspraatjes moet je vooral niet aankomen met een samenwonend stel waarvan, tot overmaat van ramp, hij ook nog eens twee dochters uit een vorig huwelijk heeft.

Niet alleen het 'hokken', ook het 'latten', zo had Nordin laatst nog verteld, is hier niet echt geaccepteerd. De Indonesiërs duiden deze manier van samenwonen aan met de uitdrukking kumpul kebo, hetgeen volgens Nordin zoveel betekent als being together like buffaloes. Nou weet ik niet precies hoe buffels het samen uithouden, maar dat ze niet voor de wet en God getrouwd zijn, is duidelijk.